Που οφείλεται, ιστορικά, η εξάπλωση της μονογαμίας;

[Argirios Argiriou]

Tomáš Karlík, Τσεχική Τηλεόραση. 22/02/2026


Η εξάπλωση της μονογαμίας μπορεί να οφείλεται στον ανταγωνισμό για την ιδιοκτησία των γεωργικών πόρων, σύμφωνα με νέα μελέτη

Γιατί ο μονογαμικές σχέσεις καθιερώθηκαν σε ορισμένες κοινωνίες, παρόλο που οι περισσότεροι ανθρώπινοι πολιτισμοί ιστορικά επέτρεπαν την πολυγαμία; Μια νέα διεθνής μελέτη με επικεφαλής ερευνητές από τη Σχολή Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Νότιας Βοημίας στην Τσεχία δείχνει ότι ο κύριος λόγος δεν ήταν η προσπάθεια να περιοριστεί η βία ή να αυξηθεί η κοινωνική σταθερότητα, αλλά μάλλον ο ανταγωνισμός για την κληρονομική ιδιοκτησία -ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γεωργική γη.

Περισσότερο από το ογδόντα τοις εκατό των ιστορικά τεκμηριωμένων ανθρώπινων κοινωνιών επιτρέπουν την πολυγαμία. Ο πολλαπλός γάμος κυρίως ανδρών είναι πιο συνηθισμένος εκεί όπου υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκπροσώπων του αρσενικού φύλου όσον αφορά την υγεία, τον πλούτο και την κοινωνική θέση.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι, σε παγκόσμια κλίμακα, οι διαφορές αυτές οφείλονται κυρίως στην επικράτηση των μολυσματικών ασθενειών και στα επίπεδα βίας στην κοινωνία. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι γυναίκες μπορεί να θεωρούν πιο συμφέρον να ζουν σε έναν πολυγαμικό γάμο - να μοιράζονται έναν σύντροφο που είναι υγιής, εύπορος και ικανός να παρέχει προστασία και υλική ασφάλεια για τις γυναίκες και τα παιδιά.

Είναι λογικό και λειτουργεί σε όλο τον κόσμο. Γι' αυτό και αποτελεί ανθρωπολογικό μυστήριο γιατί ένας μικρός αριθμός κοινωνιών - και συχνά οι πλουσιότερες, πιο πολύπλοκες και κοινωνικά πιο άνισες - έχουν επιβάλει τη μονογαμία ως νομικά επιβεβλημένο κανόνα. Ένας κανόνας που έχει γίνει το πρότυπο στη σύγχρονη Ευρώπη.

Δύο πιθανές εξηγήσεις
Η μέχρι τώρα συζήτηση έχει δώσει δύο βασικές εξηγήσεις για αυτό το παράδοξο. Σύμφωνα με την πρώτη θεωρία, η μονογαμία υποτίθεται ότι θα μείωνε τον αριθμό των ανύπαντρων ανδρών, θα μείωνε τη βία και θα ενίσχυε τη συνεργασία, αυξάνοντας έτσι τη σταθερότητα των κοινωνιών.

Η δεύτερη θεωρία επικεντρώνεται στις οικογένειες και την κληρονομικότητα. Με την ανάπτυξη της γεωργίας και τη μείωση της διαθέσιμης γης, η ιδιοκτησία έγινε ένας πόρος που χάνει την αξία του όταν μοιράζεται μεταξύ πολλών συζύγων και κληρονόμων. Να σημειωθεί εδώ ότι οι ερευνητές δεν ασχολούνται καθόλου με την αγάπη ως κίνητρο για τις σχέσεις- ιστορικά, δεν συνδεόταν έντονα με τον γάμο.

"Και οι δύο αυτές θεωρίες είναι διαισθητικά κατανοητές και εμφανίζονται συχνά σε συζητήσεις σχετικά με την προέλευση και τη σημασία του θεσμού του γάμου. Ωστόσο, βασίζονται κυρίως στην ιστορική πραγματικότητα των ευρωπαϊκών κοινωνιών, πράγμα που είναι κατανοητό επειδή η μονογαμία εξαπλώθηκε στην Ευρώπη κατά την αρχαιότητα. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε ότι η μονογαμία εμφανίστηκε επανειλημμένα σε διάφορα μέρη του κόσμου εκτός της ινδοευρωπαϊκής πολιτισμικής σφαίρας", εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Pavel Duda.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Βοημίας, μαζί με συναδέλφους τους από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία, συνέκριναν για πρώτη φορά συστηματικά αυτές τις δύο θεωρίες χρησιμοποιώντας παγκόσμια εθνογραφικά δεδομένα. Χρησιμοποιώντας αιτιώδη μοντέλα και φυλογενετικές αναλύσεις, εξέτασαν ένα σύνολο δεδομένων με σχεδόν διακόσιες κοινωνίες από διάφορα μέρη του κόσμου - από ομάδες κυνηγών-συλλεκτών μέχρι ιστορικούς κρατικούς σχηματισμούς.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η μονογαμία σε όλες τις κοινωνίες συνδέεται στενά κυρίως με την ιδιοκτησία της γης και τους οικολογικούς παράγοντες που καθιστούν τη γη σπάνια. Αντίθετα, τα υποτιθέμενα κοινωνικά οφέλη της μονογαμίας - μειωμένη βία ή αυξημένη συνεργασία - δεν επιβεβαιώνονται συστηματικά στα δεδομένα.

Η μελέτη υποδηλώνει, επομένως, ότι η μονογαμία ως κοινωνικός κανόνας έχει επανειλημμένα αναδυθεί ως προσαρμογή σε προβλήματα κληρονομικότητας και διαγενεακού ανταγωνισμού για σπάνιους πόρους και όχι κυρίως ως εργαλείο σταθεροποίησης της κοινωνίας.

Δεν είναι ορατοί οι σύνδεσμοι (links). Εγγραφή ή Είσοδος