Εννέα σημειώσεις για συμπληρώματα και την αναζήτηση της ευεξίας

[Argirios Argiriou]

Εύστοχο άρθρο που δημοσίευσε στον τοίχο του στο facebook ο γιαννιώτης Παθολόγος Γιώργος Παππάς ( Giorgos Pappas ), στις 28/02/2026


Εννέα σημειώσεις για συμπληρώματα και την αναζήτηση της ευεξίας:

1. Ο κύκλος εργασιών της παγκόσμιας οικονομίας της ευεξίας έφτασε τα 6,8 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2024, διπλάσιος του αντίστοιχου του 2013, και σχεδόν τετραπλάσιος αυτού της φαρμακοβιομηχανίας. Πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δαπανήθηκαν στον τομέα της ατομικής φροντίδας και ομορφιάς, όπως και στους τομείς της υγιεινής διατροφής/ απώλειας βάρους και άσκησης. Λίγο μικρότερος (895 δισεκατομμύρια) ήταν ο κύκλος εργασιών του τουρισμού ευεξίας, 606 δισεκατομμύρια αυτός της "παραδοσιακής και εναλλακτικής ιατρικής". Στην Ελλάδα ο κύκλος ξεπέρασε τα 18 δισεκατομμύρια δολάρια για το 2024, και αποτελούσε το 7,18% του Ακαθόριστου Εθνικού Προϊόντος. Τα στοιχεία από το Global Wellness Institute [1- σύνδεσμος στα σχόλια].

2. Η αυξανόμενη ενασχόληση των εφήβων αγοριών και νεαρών ανδρών με το σώμα έχει ολισθήσει σε πρακτικές looksmaxxing [2] που περιλαμβάνουν βίαιες (ενίοτε) παρεμβάσεις στην ανατομία προς επίτευξη ενός επίπλαστου ιδανικού τύπου προσώπου/ σώματος και που συνοδεύουν επικίνδυνες ιδεολογίες "ανδρισμού" [3].  (κοίταξε που τα έλεγε το Materialists και μου φαινόταν τραβηγμένο)

3. Ολοένα και περισσότεροι νέοι ενήλικες ζητάνε να μετρήσουν επίπεδα τεστοστερόνης- η κουλτούρα της συμπλήρωσης τεστοστερόνης χωρίς τεκμηριωμένη ή πραγματική έλλειψη έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις και  εν μέρει (και ίσως εξίσου επικίνδυνα με το looksmaxxing) διακινείται στα πλαίσια προώθησης επικίνδυνων incel/ σεξιστικών νοοτροπιών. Να σημειωθεί ότι η έλλειψη τεστοστερόνης απαιτεί ΚΑΙ εργαστηριακή τεκμηρίωση αλλά και κάποια συμπτωματολογία, η οποία να μην αποδίδεται σε άλλα αίτια (και θα μπορούσαν πολλά να ενοχοποιούνται για εύκολη κόπωση ή έλλειψη λίμπιντο). Τα συμπληρώματα τεστοστερόνης (όχι τα αναβολικά) χρησιμοποιούνται και για αύξηση μυικής μάζας και για την “αισθηση ενέργειας” ποικίλων μορφών, και γιατί κάποιοι έχουν ταυτίσει τα επίπεδα με τον ανδρισμό τους. Είναι γνωστό όμως ότι και τα “απλά” συμπληρώματα τεστοστερόνης (πέραν των πολύ επικινδυνότερων αναβολικών ανδρογόνων) συνδέονται με αύξηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, καρδιακή δυσλειτουργία και θρομβώσεις- να το θυμόμαστε αυτό όταν μιλάμε για αιφνίδιους καρδιακούς θανάτους ή ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια σε νέους ανθρώπους (ειρωνικά οι περισσότεροι που προωθούν τέτοια συμπληρώματα είναι και γνωστοί διακινητές ατεκμηρίωτης παραπληροφόρησης για τα εμβόλια). Συν φυσικά την μείζονα δυνητική επίπτωσή τους στην ανδρική γονιμότητα, που μπορεί και να μην είναι αναστρέψιμη μετά την διακοπή τους. (Συν την αλωπεκία για όσους αποτελεί θέμα) [4] . Μια μελέτη σε άνδρες με υπογοναδισμό που δεν έδειξε καρδιακές επιπλοκές με αναπλήρωση τεστοστερόνης, πέραν του ότι ήταν σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με χαμηλότερα αρχικά επίπεδα, έδειξε έτσι κι αλλιώς αυξημένη πιθανότητα κολπικής μαρμαρυγής, πνευμονικής εμβολής και οξείας νεφρικής βλάβης με την αναπλήρωση τεστοστερόνης [5] , αλλά και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων (τα τελευταία μπορεί να ήταν και άσχετα, ΟΚ). Ακόμη κι εκείνοι που την χρειάζονται, έχουν να αντιμετωπίσουν κινδύνους.
 
4. Και στην Ελλάδα αυξάνονται οι διαφημίσεις και η διακίνηση του πεπτιδίου BPC-157 (Body Protection Compound λέει), μιας νέας "θαυματουργής" ουσίας (πόσο υγρό κολλαγόνο είχε πιει η Ελλάδα κάποτε...) που "θεραπεύει όλα τα τραύματα του μυοσκελετικού, όλα τα νευρολογικά, συν τον καρκίνο". Πρόκειται για ένα πεπτίδιο που εδώ και >30 χρόνια προσπαθεί να πουλήσει μέσω ανύπαρκτων (για τον άνθρωπο) στοιχείων μια "επιστημονική" ομάδα από την Κροατία, βάσει λέει στοιχείων από πειραματόζωα (που μόνο αυτοί αναπαράγουν)- το ότι ανάμεσα στα "προσόντα" του είναι και η επαγωγή αγγειογένεσης που πχ σε έναν καρκινοπαθή μπορεί να έχει ιδιαίτερα αρνητικά αποτελέσματα δεν τους απασχόλησε, φοβάμαι δε ότι σε μια ασύδοτη αγορά όπως αυτή των συμπληρωμάτων ελάχιστα θα απασχολήσει και τους πρόθυμους αγοραστές [6].

5. To BPC-157 είναι μόνο ένα από τα πεπτίδια που διακινούνται στα όρια της νομιμότητας, συχνά εισαγόμενα από την Κίνα, και έχουν δημιουργήσει μια νέα κοινωνική κατηγορία, τους biohackers, που πειραματίζονται με συμπληρώματα και ουσίες ώστε να βελτιώσουν την σωματική τους απόδοση/ επίδοση/ κατάσταση, περιλαμβανομένης της διανοητικής [7] (οι εποχές των πέντε εσπρέσο και των ενεργειακών ποτών φαντάζουν ξαφνικά αθώες).  Ουσίες όπως η θυμοσίνη-α1 και η τεσαμορελίνη, που έχουν πολύ συγκεκριμένες, αυστηρές, αποδεδειγμένες χρήσεις, διακινούνται εκτεταμένα παράνομα για να “ενισχύσουν το ανοσοποιητικό” ή να “αυξήσουν την μυική μάζα” . Πληθώρα άλλων, όπως το “αντιγηραντικό” epitalon, το “αναγεννητικό και αντιφλεγμονώδες” ΤΒ-500, ή οι “σεξουαλικής βελτίωσης” melatonan II και kisspeptin, αγοράζονται ελεύθερα διαδικτυακά, και στην Ελλάδα- λιγότερο η “προστατευτική του εγκεφάλου” cerebrolysin [8]. Τόσο το TB-500 όσο και το BPC-157 θεωρούνται απαγορευμένες ουσίες από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Αντιντόπινγκ.

6. Πρόσφατη μελέτη από το εξαιρετικό τμήμα του καθηγητή Χρήστου Κοντογιώργη από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο [9] έδειξε ότι, σε μεγάλο δείγμα ενηλίκων που πηγαίνουν γυμναστήριο, το 30% χρησιμοποιούσε πρωτεϊνικά σκευάσματα (ειδικά νεότεροι άνδρες), κυρίως για αύξηση μυικής μάζας. Το ενδιαφέρον/ ανησυχητικό ήταν όμως ότι ειδικά στους fitness enthusiasts, τους φανατικούς της εκγύμνασης ας πούμε, η πληροφόρηση σχετικά με την επιλογή του είδους και του περιεχομένου των σκευασμάτων ερχόταν κατά πλειοψηφία από τον γυμναστή τους και από το διαδίκτυο. Από τους χρήστες, το 16% ανέφερε διαταραχές του ύπνου, το 14% επιθετικότητα/ εκνευρισμό, και το 12% διαταραχές της αρτηριακής πίεσης. Παλαιότερη ελληνική μελέτη σε εφήβους που πήγαιναν σε γυμναστήριο έδειξε ότι το 9% αυτών χρησιμοποιούσαν ενισχυτικά που περιείχαν αναβολικά, ενίοτε σε μορφή “πάρε μια σακούλα με ροζ/ πορτοκαλί σκόνη” [10].

7. Το 4,7% των Αμερικανών χρησιμοποιεί συμπληρώματα που περιέχουν δυνητικά ηπατοτοξικές ουσίες [11]. Η οξεία ηπατική ανεπάρκεια από συμπληρώματα διατροφής παρατηρείται όλο και συχνότερα και συνοδεύεται από αυξημένη πιθανότητα ανάγκης μεταμόσχευσης ήπατος, αλλά και άμεσης θνησιμότητας [12]. Ουσίες δυνητικά ηπατοτοξικές περιλαμβάνουν (ειδικά σε σκευάσματα ακαθόριστης σύνθεσης/ χύμα- δυνητικά μεγάλης περιεκτικότητας) τον κουρκουμά, παράγωγα πράσινου τσαγιού, την δημοφιλή στην Ελλάδα Garcinia cambogia, την φυτο-οιστρογονική σιμισιφούγκα ή black cohosh, την απαγορευμένη στην Δανία ασβαγκάντα/Withania somnifera, και την μαγιά κόκκινου ρυζιού.

8. Σύνθεση στοιχείων από μελέτες εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων στις ΗΠΑ έδειξε ότι η μακροπρόθεσμη χρήση πολυβιταμινούχων σκευασμάτων δεν είχε καμία επίδραση στο προσδόκιμο ζωής [13].

9.  Από το 2019 έως σήμερα 28 Βρετανοί πολίτες έχουν πεθάνει στην Τουρκία στα πλαίσια ιατρικού τουρισμού και σχετικών χειρουργείων, συνήθως για απώλεια βάρους ή κοσμητικών [14]. To 2023, 87 περιστατικά αλλαντίασης καταγράφηκαν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, όλα σε ανθρώπους που έκαναν ενδογαστρική έγχυση botox (μέθοδος αντιμετώπισης της παχυσαρκίας) στην Σμύρνη- ορισμένοι από αυτούς κατέληξαν διασωληνωμένοι [15]. Στις ΗΠΑ την περίοδο 1989-90, 27 άτομα πέθαναν μετά από λήψη ενός συμπληρώματος L-τρυπτοφάνης που οδήγησε σε σύνδρομο ηωσινοφιλίας-μυαλγίας [16]. Στις ΗΠΑ ένα μικρό παιδί πέθανε πρόσφατα σε θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου [17], παλαιότερα ένα άλλο παιδί πέθανε μετά από chelation “θεραπεία αυτισμού” [18], ενώ σε φεστιβάλ μακροζωίας (Revolution Against Aging and Death Festival!!!) στις ΗΠΑ το περασμένο καλοκαίρι δύο άτομα νοσηλεύτηκαν με βαριές αντιδράσεις μετά από λήψη αγνώστου πεπτιδίου [19].

10. Κοινώς, η φύση έχει την δική της χημεία- δεν την εμπιστευόμαστε τυφλά και δεν εμπιστευόμαστε όσους μας διαβεβαιώνουν για αθώες σκόνες. Η βιομηχανία του “σας κάνουμε υγιέστερους με φυσικούς τρόπους” έχει τζίρο μεγαλύτερο της φαρμακοβιομηχανίας και επιστημονικό υπόβαθρο πολύ μικρότερο (κι ας έχει και πλασιέ στον χώρο των επαγγελματιών υγείας). Θυμηθείτε πόσες “θαυματουργές” ανοησίες έχουν πολυδιαφημιστεί, πολυκαταναλωθεί και πολυξεχαστεί, ε τώρα είναι τα πεπτίδια- κάποιοι γελάνε κάθε φορά που παραγγέλνετε και γίνονται πλουσιότεροι. Τέλος, αν θέλει κάποιος σώνει και καλά να ορίσει ανδρισμό, λυπάμαι, αλλά δεν γίνεται με την τεστοστερόνη και την θεληματική γνάθο.